ماتريس BCG چيست؟ آشنايي با ماتريس بوستون و نحوه استفاده از آن
آشنايي با مفهوم و تاريخچه ماتريس BCG
ماتريس BCG يك ابزار مشهور در مديريت استراتژيك است. ماتريس گروه مشاورين بوستون توسط بروس هندرسون ابداع شد. اين ماتريس در دهه ۱۹۷۰ ميلادي معرفي و گسترش يافت. ماتريس بوستون براي تحليل پرتفوي محصولات يك شركت طراحي شده است. هدف اصلي ماتريس BCG تحليل سبد سرمايهگذاري كسبوكار است. اين ماتريس به چهار بخش مجزا و معروف تقسيم ميشود. تحليل سبد محصولات با ماتريس بوستون بسيار ساده و بصري است. ماتريس BCG به مديران در اولويتبندي سرمايهگذاري كمك شاياني ميكند. رشد سهم بازار هدف نهايي استفاده از ماتريس بوستون است. اين ماتريس تخصيص منابع مالي را به شكل علمي هدايت ميكند. ماتريس BCG با نام ماتريس رشد-سهم نيز شناخته ميشود. اين ماتريس چرخه عمر محصولات را در قالب چهار بخش نشان ميدهد. ماتريس بوستون جايگاه رقابتي هر محصول را به وضوح مشخص مينمايد. استفاده از ماتريس BCG براي شركتهاي چندمحصولي بسيار حياتي است. اين ماتريس ارتباط مستقيمي با جريان نقدي و سودآوري دارد. ماتريس بوستون به عنوان يك چارچوب كلاسيك همچنان معتبر است. ماتريس BCG يك زبان مشترك براي گفتگوهاي مديريتي ايجاد كرده است. توسعه استراتژي بازاريابي با ماتريس بوستون بسيار هدفمندتر خواهد بود. ماتريس BCG پايهاي براي بسياري از مدلهاي تحليلي مدرن شده است. كاربرد ماتريس بوستون در صنايع مختلف به اثبات رسيده است.
اجزاي اصلي و چهار بخش حياتي ماتريس بوستون
ماتريس بوستون بر اساس دو محور كليدي ساخته شده است. محور عمودي نشانگر نرخ رشد بازار محصول است. محور افقي نيز نمايانگر سهم نسبي بازار همان محصول است. ماتريس BCG چهار ربع يا دستهبندي كاملاً متمايز دارد. بخش ستارهها داراي رشد بازار و سهم بازار بالا است. محصولات ستاره معمولاً به سرمايهگذاري سنگين نياز مبرم دارند. بخش گاو شيرده داراي سهم بازار بالا اما رشد پايين است. محصولات گاو شيرده جريان نقدي قوي براي شركت ايجاد ميكنند. از درآمد محصولات گاو شيرده براي سرمايهگذاري استفاده ميشود. بخش علامت سوال رشد بالا اما سهم بازار پاييني دارد. محصولات علامت سوال آينده نامشخص و پرريسكي را نشان ميدهند. آينده ماتريس بوستون براي اين بخش نيازمند تصميمگيري استراتژيك است. بخش سگها داراي رشد پايين و سهم بازار پايين است. محصولات سگ معمولاً در مرحله افول چرخه عمر قرار دارند. تحليل سبد محصولات با اين چهار ربع به راحتي انجام ميشود. ماتريس BCG براي هر بخش استراتژي خاصي را توصيه ميكند. استراتژي ماتريس بوستون براي ستارهها “سرمايهگذاري” است. استراتژي براي گاوهاي شيرده “برداشت سود” ميباشد. استراتژي ماتريس BCG براي علامت سوالها “بررسي دقيق” است. استراتژي ماتريس بوستون براي سگها نيز “حذف يا واگذاري” است.
نحوه پيادهسازي و تحليل كسبوكار با ماتريس BCG
تحليل ماتريس BCG نيازمند طي كردن مراحل گام به گام است. ابتدا تمام واحدهاي استراتژيك كسبوكار خود را شناسايي كنيد. واحد استراتژيك كسبوكار ميتواند يك محصول يا يك خط توليد باشد. سپس نرخ رشد بازار هر يك از اين واحدها را محاسبه نماييد. دادههاي مالي و بازار براي ماتريس بوستون بايد دقيق باشند. در گام بعدي سهم نسبي بازار هر محصول را مشخص كنيد. سهم نسبي بازار در ماتريس BCG نسبت به بزرگترين رقيب سنجيده ميشود. سپس موقعيت هر واحد را در محورهاي ماتريس بوستون قرار دهيد. محل تقاطع دادهها در ماتريس BCG ربع مربوطه را مشخص ميكند. پس از ترسيم ماتريس بوستون تحليل موقعيت آغاز ميشود. تعادل سبد محصولات هدف نهايي تحليل ماتريس BCG است. يك سبد متعادل در ماتريس بوستون داراي تركيبي از همه بخشهاست. مديريت منابع مالي با ماتريس بوستون بهينه و سيستماتيك ميشود. سرمايهگذاري در ماتريس BCG بايد از گاو شيرده به ستاره و علامت سوال برود. تصميمگيري براي علامت سوالها در ماتريس بوستون بسيار حساس است. برخي علامت سوالها در ماتريس BCG با سرمايهگذاري به ستاره تبديل ميشوند. برخي ديگر از علامت سوالهاي ماتريس بوستون ممكن است به سگ تبديل گردند. حذف سگها در ماتريس BCG باعث آزاد شدن منابع ميگردد. استفاده از ماتريس بوستون يك فرآيند پويا و مستمر است. موقعيت محصولات در ماتريس BCG با گذر زمان تغيير ميكند.
مزاياي كليدي و محدوديتهاي قابل توجه ماتريس بوستون
مزاياي ماتريس بوستون دليل ماندگاري اين ابزار كلاسيك است. اين ماتريس پيچيدگيهاي تحليل استراتژيك را به شدت كاهش ميدهد. ماتريس BCG يك چارچوب بصري و بسيار ساده براي درك فراهم ميكند. ارتباط بصري ماتريس بوستون درك جمعي تيم مديريت را افزايش ميدهد. تخصيص منابع با ماتريس بوستون بر اساس منطق بازار انجام ميشود. ماتريس BCج رابطه بين جريان نقدي و نيازهاي سرمايهاي را شفاف ميسازد. اين ماتريس به اولويتبندي پروژهها و سرمايهگذاريها كمك شاياني ميكند. ماتريس بوستون مبناي مناسبي براي گفتگوهاي استراتژيك ايجاد مينمايد. اما ماتريس BCG محدوديتها و انتقادات خاص خود را نيز دارد. اين ماتريس فقط بر دو فاكتر كمي متمركز شده است. ماتريس بوستون عوامل كيفي مهم را ممكن است ناديده بگيرد. تعيين دقيق سهم بازار در ماتريس BCG گاهي اوقات دشوار است. نرخ رشد در ماتريس بوستون تنها فاكتور جذابيت بازار محسوب ميشود. اين ماتريس ممكن است تعامل و همافزايي بين محصولات را نبيند. ماتريس BCG براي بازارهاي با رشد پايين كاربرد كمتري دارد. استفاده انحصاري از ماتريس بوستون ميتواند منجر به تصميمگيريهاي نادرست شود. بنابراين ماتريس BCG بايد در كنار ساير ابزارهاي تحليلي به كار رود.
يكپارچهسازي ماتريس BCG با فناوريهاي مدرن مانند Microsoft Dynamics 365
نرمافزارهاي مديريتي مدرن دادههاي مورد نياز ماتريس BCG را فراهم ميكنند. راهحلهايي مانند مايكروسافت سي ار ام مخزن اطلاعات هستند. اين سيستمها دادههاي فروش و رفتار مشتريان را ذخيره ميكنند. دادههاي دايناميكس 365 براي محاسبه نرخ رشد در ماتريس بوستون ضروري است. سهم بازار در ماتريس BCG با گزارشهاي تحليلي CRM محاسبه ميشود. يكپارچهسازي ماتريس بوستون با پلتفرمهاي هوشمند تصميمگيري را متحول ميكند. ميتوان ماتريس BCG را به صورت دايناميك در داشبوردهاي پلتفرم XRM نمايش داد. اين امر تحليلي ماتريس بوستون را از حالت ايستا به پويا تغيير ميدهد. هوش مصنوعي تعبيهشده در Dynamics 365 ميتواند پيشبينيهايي براي ماتريس BCG انجام دهد. براي مثال پيشبيني حركت يك محصول از بخش علامت سوال به ستاره امكانپذير ميشود. مديريت منابع با ماتريس بوستون در كنار ماژول مالي Dynamics 365 بسيار دقيقتر است. اتوماسيون جمعآوري دادهها براي ماتريس BCG صرفهجويي زماني بزرگي است. صحت دادههاي ماتريس بوستون با سيستم متمركز Dynamics افزايش مييابد. بنابراين ماتريس BCG در عصر ديجيتال كارايي و دقت بيسابقهاي پيدا ميكند. تركيب ماتريس بوستون و Dynamics 365 يك مزيت رقابتي پايدار خلق ميكند.
ماتريس بوستون در عمل: نمونههاي كاربردي و استراتژيهاي اجرايي
ماتريس بوستون در شركتهاي بزرگ و كوچك به كار گرفته شده است. يك شركت توليدكننده لوازم خانگي را با استفاده از ماتريس BCG تحليل ميكنيم. محصولات نوآورانه مانند يخچالهاي هوشمند در بخش ستاره ماتريس بوستون قرار ميگيرند. محصولات كلاسيك و پرفروش مانند اجاقگاز در بخش گاو شيرده ماتريس BCج هستند. محصولات آزمايشي جديد ممكن است در بخش علامت سوال ماتريس بوستون باشند. محصولات منسوخ شده نيز در بخش سگ ماتريس BCG جاي ميگيرند. استراتژي ماتريس بوستون براي ستارهها تزريق سرمايه براي حفظ رهبري است. استراتژي ماتريس BCG براي گاو شيرده برداشت سود و حفظ سهم بازار است. استراتژي ماتريس بوستون براي علامت سوالها تحليل هزينه-فايده است. استراتژي ماتريس BCG براي سگها نيز توقف توليد يا فروش واحد است. برنامهريزي استراتژيك با ماتريس بوستون بايد منعطف و دورانديش باشد. مديران با ماتريس BCG ميتوانند سناريوهاي مختلف آينده را شبيهسازي كنند. تيم مديريت با ماتريس بوستون بر سر اولويتها اجماع پيدا ميكند. تخصيص بودجه با ماتريس BCG شفاف و مبتني بر شواهد ميشود. ارزيابي عملكرد واحدها با ماتريس بوستون بسيار سادهتر ميگردد. در نهايت ماتريس BCG خروجيهاي ملموسي براي اقدام عملياتي توليد ميكند.
جمعبندي نهايي: ماتريس BCG به عنوان نقشه راه استراتژيك
ماتريس بوستون يك چارچوب تحليلي قدرتمند و كاربردي باقي مانده است. ماتريس BCG به درك موقعيت رقابتي محصولات كمك شاياني ميكند. استفاده از ماتريس بوستون براي هر سازمان چندمحصولي توصيه ميشود. اين ماتريس نبايد به تنهايي مبناي تمام تصميمگيريهاي استراتژيك قرار گيرد. ماتريس BCG نقطه آغاز عالي براي تحليل وضعيت موجود است. تحليل ماتريس بوستون بايد به صورت دورهاي و منظم بهروزرساني شود. تركيب ماتريس BCG با ابزارهاي كمي و كيفي ديگر نتايج بهتري دارد. يكپارچهسازي ماتريس بوستون با سيستمهاي هوشمندي مانند Microsoft Dynamics 365 ضروري است. اين يكپارچگي ماتريس BCG را از يك مدل تئوري به ابزاري عملياتي تبديل ميكند. ماتريس بوستون مسير حركت محصولات در چرخه عمر كسبوكار را ترسيم مينمايد. در نهايت ماتريس BCG يك زبان مشترك و ساده براي مباحث مديريتي فراهم ميآورد. تسلط بر ماتريس بوستون يك مهارت كليدي براي مديران و مشاوران است. ماتريس BCG با وجود سادگي، بينش عميقي درباره سلامت كسبوكار ارائه ميدهد.
سوالات متداول درباره ماتريس BCG و ماتريس بوستون
ماتريس BCG دقيقاً چه كمكي به كسبوكار من ميكند؟
ماتريس BCG به اولويتبندي محصولات يا خدمات شما كمك ميكند. اين ماتريس تخصيص منابع مالي را بهينه ميسازد. ماتريس بوستون استراتژي مناسب براي هر بخش كسبوكار را مشخص مينمايد. در نهايت ماتريس BCG به تعادل سبد محصولات و كاهش ريسك منجر ميشود.
تفاوت اصلي بين ستاره و گاو شيرده در ماتريس بوستون چيست؟
محصولات ستاره رشد بازار بالايي دارند. اين محصولات به سرمايهگذاري مداوم نياز مبرم دارند. محصولات گاو شيرده سهم بازار بالا اما رشد پاييني دارند. گاوهاي شيرده جريان نقدي قوي و سودآوري پايدار ايجاد ميكنند. ستارهها آينده كسبوكار و گاوها پايه مالي آن هستند.
آيا ماتريس BCG براي استارتآپها و شركتهاي كوچك هم كاربردي است؟
بله، ماتريس بوستون براي شركتهاي كوچك نيز مفيد است. اين ماتريس به استارتآپها كمك ميكند منابع محدود خود را متمركز كنند. ماتريس BCG حتي براي تحليل خطوط توليد محدود نيز كاربرد دارد. استفاده از ماتريس بوستون ديدگاه استراتژيك به مديران كوچك ميدهد.
چگونه ميتوان دادههاي لازم براي تحليل ماتريس بوستون را جمعآوري كرد؟
دادههاي فروش تاريخي داخلي پايه اوليه است. گزارشهاي بازار و تحقيقات رقابتي براي سهم بازار ضروري است. نرمافزارهاي CRM مانند Microsoft Dynamics 365 منبع دادههاي معتبر هستند. اين سيستمها محاسبه نرخ رشد و سهم بازار در ماتريس BCG را خودكار ميكنند.
بزرگترين محدوديت يا نقطه ضعف ماتريس گروه مشاورين بوستون چيست؟
بزرگترين محدوديت ماتريس BCG سادگي بيش از حد آن است. اين ماتريس تنها دو فاكتور را در نظر ميگيرد. ماتريس بوستون عوامل كيفي مانند رضايت مشتري را ناديده ميگيرد. همچنين ممكن است تعامل استراتژيك بين محصولات مختلف را نشان ندهد. لذا ماتريس BCG بايد مكمل ديگر ابزارهاي تحليلي باشد.
آيا موقعيت محصولات در ماتريس بوستون ثابت است؟
خير، موقعيت محصولات در ماتريس BCG كاملاً پويا و تغييرپذير است. يك محصول علامت سوال ميتواند با سرمايهگذاري به ستاره تبديل شود. يك ستاره نيز ممكن است پس از اشباع بازار به گاو شيرده تبديل گردد. بنابراين تحليل ماتريس بوستون بايد به صورت دورهاي بهروزرساني شود.
ارتباط بين ماتريس BCG و راهحلهاي Microsoft Dynamics 365 چيست؟
Dynamics 365 دادههاي عملياتي و تحليلي مورد نياز ماتريس BCG را فراهم ميكند. اين پلتفرم محاسبه دقيق نرخ رشد و سهم بازار را ممكن ميسازد. ميتوان ماتريس بوستون را به صورت زنده در داشبوردهاي Dynamics 365 نمايش داد. اين يكپارچگي ماتريس BCG را از يك مدل تئوري به ابزاري اجرايي تبديل ميكند.
براي محصولاتي كه در بخش “سگ” قرار ميگيرند چه بايد كرد؟
استراتژي پيشنهادي ماتريس بوستون براي سگها عموماً خروج است. ميتوان توليد يا ارائه اين محصولات را متوقف كرد. راهكار ديگر فروش يا واگذاري آن واحد كسبوكار است. گاهي نيز با تغيير استراتژي بازاريابي ميتوان موقعيت ماتريس BCG محصول را بهبود بخشيد. تصميم نهايي بايد با تحليل كامل هزينه-فايده گرفته شود.
برچسب: ،